One small scrape for big AI, one giant loss for journalism

Je hebt jarenlang verhalen gemaakt, interviews gedaan, data gecheckt, gepubliceerd op je eigen site of op sites van anderen. En dan komt er iets voorbij, zuigt al jouw werk op, en verwerkt het in een antwoord dat een gebruiker aan de andere kant van het land (of misschien wel de wereld) krijgt. Zonder te vermelden waar het vandaan komt of jou iets te betalen. De lezer weet op die manier niet dat jij – de oorspronkelijke bron – bestaat. Dat is wat er nu dagelijks gebeurt.

AI-interfaces zijn de nieuwe poortwachters van informatie. Google no more. Het is een scherm dat jij niet beheert, met regels die jij niet hebt bedacht, dat bepaalt wat mensen te zien krijgen. En journalistiek werk is voor die chatbots, gewoon... data, input. Tegelijkertijd kan het niet zonder die input.

Twee problemen (maar eigenlijk is 't er één)

We stuiten steeds op hetzelfde plaatje, of we nu met kleine freelancers praten of met grotere redacties:

• Jouw werk wordt – hard gezegd – gejat zonder toestemming en vergoeding, zonder bronvermelding. Een chatbot citeert jouw artikel, of parafraseert het, en de lezer ziet jouw naam nooit.
• Jouw relatie met je lezer verdwijnt, want ze weten niet van wie de informatie komt. En jij weet al helemaal niet hoe jouw werk wordt gebruikt.

Het is een beetje alsof je een restaurant opent, de bezorgdienst al je recepten steelt, ze verkoopt als "lekker eten", en jij alsnog de rekening voor de ingrediënten krijgt. Fijn systeem.

De tweetrapsraket

We werken aan een oplossing die uit twee stappen bestaat. Stap 1 is een voorwaarde voor stap 2. Vandaar dat wij dit een ‘tweetrapsraket’ noemen.

Stap 1: grip op je eigen content

Hier beginnen we met het verrijken van artikelen met metadata. Wat is het thema van dit stuk? Wat is de toon? Welke personen worden genoemd en op welke plaatsen heeft het betrekking? Maar ook, onder welke licentievoorwaarden mag het wel of niet worden gebruikt?

Die informatie wordt ‘machineleesbaar’ gemaakt en toegang en gebruik worden geregeld via open protocollen. Zie dat als een brug tussen jouw archief en de AI-interfaces die mensen straks gebruiken om informatie op te zoeken. Jij bepaalt dan wat toegankelijk is, hoe het geciteerd wordt en wie toegang heeft. Zonder dat je daarvoor afhankelijk bent van een platform.

Stap 2: beheer de interface zelf

Als AI-interfaces de nieuwe zoekmachines zijn, kun je daar als journalist moeilijk omheen. Maar jij bepaalt de voorwaarden.

Stap 2 is een eigen open source nieuwsassistent die de meest relevante journalistiek aanreikt op basis van wat iemand vraagt, wat hij eerder heeft gelezen, en wat er op dat moment in zijn leven speelt. Gebouwd op redactionele waarden. Draaiend op open, publieke taalmodellen.

Dus ja, we bouwen aan onze eigen publieke AI toepassingen om ons te beschermen tegen AI van big tech.

Wil je meer lezen over deze tweede oplossingsrichting voor een meer autonome journalistieke sector? Bekijk dan hieronder onder ons pitchdeck voor Team Disco's Tweestapsraket.

Wil je hierover met ons team in contact komen? Mail ons dan op team@verydisco.press of laat hieronder een bericht achter.

En nu?

We bouwen en testen én we zoeken tegelijkertijd journalistieke organisaties die samen met ons de spelregels willen bepalen voor het gebruik van hun werk in AI-interfaces. Die spelregels worden as we speak geschreven. Ergens in een videocall of vergaderruimte bij een techbedrijf, door mensen die waarschijnlijk niet eens journalist zijn. Volgens ons helpt het als journalisten daar zijn waar deze belangrijke keuzes worden gemaakt (met alle gevolgen van dien).

Meedoen aan de pilot? Stuur een mail naar team@verydisco.press.

Team Very Disco maakt deel uit van de SVDJ Incubator 2026, gericht op digitale autonomie voor onafhankelijke journalisten.